Hvað er merkjalýsing?

Mörg hafa eflaust heyrt um landamerkjabréf og landamerkjabækur eða -skrár og þegar rætt er um merki milli jarða og lóða er iðulega talað um landamerki eða lóðamörk /-merki.

Flest landamerkjabréf jarða hér á landi voru skrifuð um eða eftir árið 1885 á grundvelli jarðalaga frá árinu 1882. Orðalag þeirra þykir í dag ekki með öllu nákvæmt enda hefur tungumálið og orðanotkun breyst og þekking á örnefnum er því miður hverfandi. Kennileiti geta einnig hafa breyst eða horfið eins og vörður, staurar og girðingar, farvegir færst eða verið færðir og steinar sem áður stóðu á berangri horfið í gróður. Þá eru dæmi þess að landamerkjabréf sem lýsa eiga sömu merkjum séu ekki að fullu samræmd.

Merkjalýsing samkvæmt lögum um skráningu, merki og mat fasteigna nr. 6/2001 er skjal sem færir landamerkjabréf í nútímahorf og hefur að geyma talsvert ítarlegri og greinarbetri upplýsingar um landfræðilega afmörkun lands og/eða lóðar (fasteignar) en áður var. Hnitsetning á kennileitum með nútímatækni er auk þess hárnákvæm svo enginn þarf lengur að velkjast í vafa með það hvar þau er að finna – tja þegar tekist hefur að finna þau eða semja um nýja legu merkja ef það reynist ómögulegt.

Út frá hnitum er kortagerð auðveldari og skylt er að hafa uppdrátt af landskika, lóð eða öðrum merkjum í merkjalýsingu:

Merkjalýsing getur varðað eina fasteign en hún getur líka varðað hluta hennar eða margar fasteignir samhliða. Þá er unnt að nýta eldri hnitsetningar sem samþykktar hafa verið og/eða þeim þinglýst og á myndinni hér fyrir ofan eru A og B ný hnit en C og D eldri hnit aðliggjandi jarðar. Þau voru þó mæld upp samhliða til þess að tryggja rétta staðsetningu þeirra og nákvæmni.

Að öðru leyti þarf að gera skýra grein fyrir eignarheimildum á því landi sem merkjalýsingin varðar og aðliggjandi landeignum, lýsa þarf merkjunum og því hvaða gögn lágu til grundvallar merkjalýsingu, s.s. landamerkjabréf, þinglýst afsöl, skjöl um landskipti, skipulagsgögn o.fl. Þá þarf að gera grein fyrir stærð lands/lóðar, mannvirkjum á landinu og því hvernig landið samræmist skipulagi á svæðinu. Gagnaöflun til grundvallar hnitsetningu og gerð merkjalýsingar getur því verið nokkur.

Það er merkjalýsandi með gilt starfsleyfi sem gerir merkjalýsingu og gefur hana út. Allir sem hlut eiga að máli; land- eða lóðareigandi og eigendur aðliggjandi jarða/lóða þurfa að skrifa undir og samþykkja merkjalýsinguna og er því mikilvægt að huga að hnitsetningu og gerð merkjalýsingar í góðu samráði við aðliggjandi jarðir.

Þegar merkjalýsing hefur verið samþykkt fer hún í ferli hjá viðkomandi sveitarfélagi og Húsnæðis-, mannvirkja og skipulagsstofnun (HMS). Að fengnu samþykki þeirra þarf eftir atvikum að fá merkjalýsingunni þinglýst.